moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

„Przekazał narodowi dziedzictwo myśli o honor i potęgę państwa dbałej”

W niedzielny wieczór, 12 maja 1935 roku, w pałacu Belwederskim w Warszawie zmarł w wieku 67 lat Józef Piłsudski. „Cios nieoczekiwany. Cios w samo serce narodu. Śmierć nielitościwa zabrała – jakże przedwcześnie – największego i najzasłużeńszego z Polaków” – napisała następnego dnia „Polska Zbrojna”. Pierwszy Marszałek Polski spoczął w krypcie św. Leonarda na Wawelu.

Kilka miesięcy przed śmiercią, 11 listopada 1934 roku, Józef Piłsudski zasłabł podczas defilady na Polu Mokotowskim. Lekarze orzekli, że Marszałek zapadł na ciężką niewydolność nerek. Niestety, wystawili błędną diagnozę. Prawidłową ogłosili dopiero w kwietniu 1935 roku prof. Karel Frederik Wenckebach, wybitny internista wiedeński, i dr Antoni Stefanowski. Profesora ściągnięto z Wiednia, gdy Piłsudski doznał gwałtownych napadów bólu w okolicy wątroby. Po zbadaniu Marszałka Wenckebach i Stefanowski rozpoznali raka żołądka i wątroby. Stałą opiekę lekarską nad pacjentem, pod nadzorem gen. dr. Stanisława Roupperta, objęli doktorzy: ppłk Stefan Mozołowski, mjr Henryk Cianciara i mjr Felicjan Tukanowicz. Raptowne pogorszenie stanu zdrowia Marszałka nastąpiło 11 maja – silny krwotok żołądkowy spowodował osłabienie serca, a następnie zgon.

Józef Piłsudski zmarł następnego dnia o godz. 20.45. Ostatniego namaszczenia umierającemu udzielił ks. Władysław Korniłowicz z Zakładu dla Ociemniałych w Laskach pod Warszawą. Marszałek odszedł w otoczeniu najbliższych, w obecności żony Aleksandry oraz córek Jadwigi i Wandy. Po zabalsamowaniu zwłok jego ciało przepasane wielką wstęgą Orderu Virtuti Militari zostało złożone w metalowej trumnie, którą ustawiono na katafalku w tzw. dużym salonie pałacu Belwederskiego. Przed Belwederem wartę honorową pełnili szwoleżerowie 1 Pułku Józefa Piłsudskiego.

REKLAMA

Najboleśniejszy cios

„Polska Zbrojna” 13 maja 1935 roku, jak niemal wszystkie stołeczne gazety (oprócz endeckiej „Gazety Warszawskiej”), na pierwszej stronie wydrukowała „Orędzie prezydenta Rzeczypospolitej do narodu polskiego”. Prof. Ignacy Mościcki napisał: „Do Obywateli Rzeczypospolitej. Marszałek Józef Piłsudski życie zakończył. Wielkim trudem swego życia budował siłę w narodzie, genjuszem umysłu, twardym wysiłkiem woli państwo wskrzesił. Prowadził je ku odrodzeniu mocy własnej, ku wyzwoleniu sił, na których przyszłe losy Polski się oprą. Za ogrom Jego pracy danem Mu było oglądać państwo nasze jako twór żywy, do życia zdolny, do życia przygotowany, a armję naszą – sławą zwycięskich sztandarów okrytą. Ten największy na przestrzeni całej naszej historji Człowiek z głębi dziejów minionych moc swego ducha czerpał i nadludzkim wytężeniem myśli drogi przyszłe odgadywał. Nie Siebie tam już widział, bo dawno odczuwał, że siły Jego fizyczne ostatnie posunięcia znaczą. Szukał i do samodzielnej pracy zaprawiał ludzi, na których ciężar odpowiedzialności zkolei miałby spocząć. Przekazał narodowi dziedzictwo myśli o honor i potęgę państwa dbałej. Ten jego testament nam żyjącym przekazany przyjąć i udźwignąć mamy. Niech żałoba i ból pogłębią w nas zrozumienie naszej – całego narodu – odpowiedzialności przed Jego Duchem i przed przyszłemi pokoleniami” [we wszystkich cytatach w tekście zachowano pisownię oryginalną].

Poza orędziem prezydenta Mościckiego „Polska Zbrojna” na pierwszej stronie zamieściła duże zdjęcie Marszałka, informację o przyczynie zgonu oraz redakcyjne wspomnienie o zmarłym, zatytułowane „Cios najboleśniejszy”. W pierwszym akapicie można przeczytać: „Cios nieoczekiwany. Cios w samo serce narodu. Śmierć nielitościwa zabrała – jakże przedwcześnie – największego i najzasłużeńszego z Polaków. Wskrzesiciel Polski, Twórca armji, zwycięski Wódz Naczelny i niezmordowany Budowniczy Polski; Ten, który, odrodziwszy naród od podstaw, skierował go mocą swego genjuszu ku jasnemu Jutru, zakończył wczoraj swój ofiarny żywot”.

Natomiast w dniu śmierci Marszałka około godziny 21.00 Polskie Radio przerwało nadawanie programu i podało specjalny komunikat o jego zgonie. Podobnie uczyniło radio czechosłowackie: przekazało wiadomość o śmierci Józefa Piłsudskiego, potem nadało marsz żałobny Chopina i następnie na znak żałoby przerwało audycję. Z kolei do Berlina informacja o zgonie Marszałka dotarła około godziny 23.00. Dziennik „Voelkischer Beobachter” na pierwszej kolumnie zamieścił w żałobnej obwódce wiadomość o śmierci Piłsudskiego i podkreślił: „Niepowetowana strata, jaka dotknęła naród polski, wywołuje w całych Niemczech najżywsze współczucie”.

Żałoba i smutek

Na wieść o zgonie Marszałka jeszcze tej samej nocy odbyło się posiedzenie Rady Gabinetowej pod przewodnictwem prezydenta Ignacego Mościckiego oraz premiera Walerego Sławka. Głównym zagadnieniem posiedzenia było obsadzenie ważnych stanowisk, które Piłsudski piastował do ostatnich chwil życia. Prezydent Mościcki pełnienie obowiązków kierownika Ministerstwa Spraw Wojskowych powierzył pierwszemu wiceministrowi spraw wojskowych gen. bryg. Tadeuszowi Kasprzyckiemu, a generalnym inspektorem sił zbrojnych mianował gen. dyw. Edwarda Rydza-Śmigłego. Na nocnym posiedzeniu Rada Ministrów uchwaliła ogłoszenie żałoby narodowej. P.o. minister spraw wojskowych na dzień 13 maja rozkazał: przed frontem wszystkich oddziałów odczytać orędzie prezydenta Rzeczypospolitej, na sztandary i chorągwie pułkowe uroczyście nałożyć kokardy żałobne, chorągwie państwowe z żałobą opuścić do połowy masztu oraz generałom, oficerom i podoficerom zawodowym nałożyć żałobne opaski. O północy, po posiedzeniu Rady Gabinetowej cały rząd, z premierem Walerym Sławkiem na czele, udał się do Belwederu, aby złożyć hołd zmarłemu Marszałkowi. Kwadrans po północy do pałacu Belwederskiego wyjechał zaś prezydent Mościcki, by także złożyć hołd Józefowi Piłsudskiemu. A 13 maja o godz. 10.00 w tzw. dużym salonie pałacu Belwederskiego przy zwłokach Marszałka ukląkł ks. kard. Aleksander Kakowski i modlił się za jego duszę, a następnie złożył kondolencje na ręce marszałkowej Aleksandry Piłsudskiej.

12 maja, jak donosiła Polska Agencja Telegraficzna, w Krakowie ukazały się bezpłatne nadzwyczajne wydania dzienników, które informowały o śmierci Marszałka. „Pomimo późnej godziny w śródmieściu panował ożywiony ruch przechodniów, którzy dzielili się smutną wiadomością. Na gmachach państwowych i prywatnych poczęto wywieszać żałobne chorągwie, symbol tego wielkiego smutku i żałoby, jakiemi okryła się cała ziemia polska na wieść o zgonie Wielkiego Marszałka Polski”, napisano w depeszy PAT z Krakowa.

W dzień żałoby od wczesnego ranka na wszystkich gmachach publicznych i państwowych, na wszystkich siedzibach ambasad, poselstw i konsulatów państw obcych powiewały flagi opuszczone do połowy masztu i spowite kirem. W Warszawie na wystawach wielu sklepów umieszczono portrety Marszałka przybrane zielenią i kirem, którym spowito również wszystkie latarnie. Przed Belwederem przez cały dzień przechodziły tłumy ludzi, którzy w skupieniu i ciszy, ze łzami w oczach odkrywali głowy, by w ten sposób oddać cześć swojemu wodzowi.

Uroczystości pogrzebowe

Z pałacu Belwederskiego trumnę z ciałem Marszałka Piłsudskiego przeniesiono do warszawskiej katedry św. Jana. Uroczystości pogrzebowe trwały od 13 do 18 maja. 17 maja w katedrze została odprawiona msza żałobna – celebrował ją ks. kard. Aleksander Kakowski. Przed rozpoczęciem nabożeństwa wartę przed trumną Marszałka – na której leżała buława marszałkowska, szabla i maciejówka z orzełkiem legionowym – zaciągnęli generałowie. Ze sklepienia katedry opuszczały się ku trumnie chorągwie. Piłsudskiego żegnały delegacje ze wszystkich zakątków Polski i emigracji polskiej oraz przedstawiciele rządów z wielu krajów świata. Po złożeniu wieńca przez delegację rumuńską wartę honorową obok polskich oficerów zaciągnęli oficerowie rumuńskiego 16 Pułku Piechoty, którego Marszałek Piłsudski był honorowym dowódcą.

18 maja odbyły się uroczystości pogrzebowe w Krakowie. Uroczystą oprawę pogrzebu Marszałka zapewniło przede wszystkim Wojsko Polskie. Kiedy specjalny pociąg wjechał na krakowski dworzec, trumnie Naczelnego Wodza na wagonie-lawecie asystowało dwóch szwoleżerów i sześciu generałów z wyciągniętymi szablami. Jednym z nich był adiutant i przyjaciel Piłsudskiego – gen. Bolesław Wieniawa-Długoszowski. Kiedy platforma z trumną znalazła się naprzeciw podium, na którym stali m.in. prezydent Mościcki i rodzina Marszałka, ośmiu generałów, z Juliuszem Rómmlem na czele, przeniosło trumnę na lawetę armatnią ciągnioną przez sześć czarnych koni. Kondukt pogrzebowy otwierał oddział doboszy, następnie szła orkiestra wojskowa i poczty sztandarowe wszystkich pułków Wojska Polskiego oraz rumuńskiego 16 Pułku Piechoty.

Tuż przed lawetą z trumną szli tak cenieni przez Marszałka weterani powstania styczniowego oraz 34 weteranów I Kompanii Kadrowej. Lawetę z trumną otaczało dwunastu adiutantów z obnażonymi szablami. Za nią szła żona Piłsudskiego prowadzona przez gen. Rydza-Śmigłego. Ponadto w kondukcie kroczyło prawie 80 generałów. Kondukt idący krakowskimi ulicami ciągnął się przez kilka kilometrów. Po odprawieniu przez arcybiskupa Adama Sapiehę mszy żałobnej w kościele Mariackim kondukt przejechał na Wawel, gdzie generałowie złożyli trumnę z ciałem Marszałka w krypcie św. Leonarda. Ostatni raz na tej uroczystości rozdzwonił się dzwon Zygmunta, a działa ustawione na wawelskim wzgórzu oddały 101 strzałów armatnich. W całym kraju zapanowała trzyminutowa cisza. Ogłoszono żałobę narodową.

Żegnając Marszałka Piłsudskiego, prezydent Rzeczypospolitej Ignacy Mościcki powiedział m.in.: „Cieniom królewskim przybył towarzysz wiecznego snu. Skroni jego nie okala korona, a dłoń nie dzierży berła. A królem był serc i władcą woli naszej. Półwiekowym trudem swego życia brał we władanie serce po sercu, duszę po duszy, aż pod purpurę królestwa swego ducha zagarnął niepodzielnie całą Polskę”.

Jacek Szustakowski

autor zdjęć: Narodowe Archiwum Cyfrowe

dodaj komentarz

komentarze


Czy kraje UE sięgną po polską broń?
 
Wojskowi medycy niosą pomoc w Iraku
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
Koszykarskie święto w Łodzi
Więcej pieniędzy za udział w ćwiczeniach
„Osiodłać krowę”
Docenić „misjonarzy”
Unieszkodliwić dywersantów, pomóc poszkodowanym
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
„Umieram jak Polak”
Wyrwali się z niemieckiego kotła
„Czarownice” nad Londynem
Podchorążowie najlepszymi dżudokami
Podróż w ciemność
Sztandar dla cyberwojsk
Trzy miecze pokoju
Włoskie Eurofightery na polskim niebie
Sześcioosobowe armie na start!
Polscy żołnierze stacjonujący w Libanie są bezpieczni
Kajakarze i wioślarze na podium
Sportowa rywalizacja weteranów misji
Eurosatory 2024 idą na rekord
Plan na szczyt
Światowi liderzy o drodze do pokoju na Wschodzie
Wkrótce certyfikacja WOT-u
Mistrzowie Spike`ów
Pierwsi za sterami Apache
Pokazali swoją siłę
Żołnierze na najwyższym podium mistrzostw lekkoatletów
AW149 wkrótce „made in Poland”
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
Systemy obrony powietrznej dla Ukrainy
Baltops dla bezpiecznego Bałtyku
Morska Jednostka Rakietowa w Rumunii
The Art of Protection of Historic Buildings and Monuments
Borsuk w Paryżu
„Niezwyciężonym” sporty zimowe niestraszne
Przez Dunaj do Rumunii
„Pierwsza Drużyna” na start
Czego potrzebują żołnierze na granicy?
Obradował Komitet Wojskowy Unii Europejskiej
Żołnierze bronią nas, my musimy zadbać o żołnierzy
Policjanci szkolą wojsko
NATO on Northern Track
Eksplozja w zakładach zbrojeniowych Mesko
Spadochroniarze w operacji TALO
Ameryka daje wsparcie
Inwestycja potrzebna jak tlen
Więcej miejsc dla dobrowolsów
Polskie firmy wesprą bezpieczeństwo kraju
Głos wschodniej flanki musi być słyszalny
Gortat Team vs drużyna NATO
Rozporządzenie o utworzeniu strefy buforowej na granicy podpisane
M-ATV po polsku
Sejm rozpoczął prace nad prezydencką reformą
Terytorialsi przechodzą certyfikację
Żołnierze ewakuują Polaków rannych w Gruzji
AWACS-y dostarczone

Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Agencja Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO